Số lượng người cao tuổi tiếp tục lao động sau khi nghỉ hưu đang gia tăng tại Việt Nam, không chỉ để bổ sung thu nhập mà còn để duy trì sự năng động và kết nối với cuộc sống.
Người cao tuổi làm việc để sống vui khỏe
Ông Nguyễn Xuân Huề (tỉnh Khánh Hòa) nhận quyết định nghỉ hưu khi bước sang tuổi 60 nhưng gần như không có khoảng thời gian nào thực sự dừng lại. Thay vì chọn cuộc sống an dưỡng, ông bắt đầu công việc phát hành báo nhờ nhận thấy sức khỏe vẫn còn tốt và muốn duy trì sự bận rộn mỗi ngày.
Mỗi sáng sớm, khi nhiều người còn chưa thức giấc, ông đã có mặt tại các đầu mối bưu điện và tòa soạn để lấy báo rồi tự tay giao cho khách hàng là cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân đặt mua. Công việc kéo dài suốt nhiều năm cho đến khi sức khỏe giảm dần và thị trường báo in thay đổi mạnh.
Khi không còn đủ sức trực tiếp đi giao báo, ông Huề chuyển sang tìm kiếm khách hàng tại nhà rồi thuê người trẻ giao hàng thay mình. Dù lợi nhuận giảm bớt, công việc vẫn mang lại cho ông khoản thu nhập bổ sung khoảng 3 – 5 triệu đồng mỗi tháng bên cạnh lương hưu hơn 7 triệu đồng.
Ông Nguyễn Xuân Huề chia sẻ rằng ở tuổi nghỉ hưu, công việc không chỉ đơn thuần để kiếm sống mà còn giúp bản thân duy trì sự minh mẫn, có niềm vui và giữ nhịp sống năng động mỗi ngày. Chỉ đến khi bước sang tuổi 79, sức khỏe yếu hơn và gia đình mong muốn nghỉ ngơi, ông mới thực sự dừng công việc đã gắn bó gần hai thập kỷ sau khi nhận sổ hưu.
Câu chuyện của ông Huề phản ánh phần nào thực tế đang diễn ra tại Việt Nam, khi ngày càng nhiều người lớn tuổi tiếp tục lao động thay vì nghỉ ngơi hoàn toàn. Không khó để bắt gặp những tài xế công nghệ tóc đã bạc màu hay các chuyên gia lớn tuổi vẫn làm việc tại văn phòng.
Báo cáo “Tái định nghĩa tuổi hưu: Sự phân hóa về hưu trí tại châu Á” do Sun Life châu Á thực hiện cho thấy có tới 70% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho biết họ đã hoặc dự định tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu. Hiện tượng “nghỉ hưu không nghỉ việc” vì thế không còn là trường hợp cá biệt mà đang trở thành xu hướng xã hội rõ nét.
Theo khảo sát, động lực để người cao tuổi tiếp tục làm việc không chỉ đến từ kinh tế. Trong nhóm có kế hoạch kéo dài thời gian lao động, 52% muốn duy trì cảm giác có mục tiêu sống mỗi ngày, 48% muốn tiếp tục tương tác xã hội và 39% coi công việc là cách giúp kích thích trí tuệ.
Tuy nhiên, yếu tố tài chính vẫn là nguyên nhân lớn nhất. Có tới 60% người tham gia khảo sát cho biết họ cần thêm thu nhập để trang trải cuộc sống sau khi nghỉ hưu. Áp lực này càng lớn hơn trong bối cảnh nhiều gia đình Việt Nam vẫn duy trì trách nhiệm hỗ trợ tài chính cho con cái hoặc người thân.
Khảo sát cho thấy gần 89% người được hỏi dự kiến tiếp tục hỗ trợ gia đình về tài chính ngay cả khi nghỉ hưu. Điều này khiến nhiều người phải giảm kỳ vọng về những chuyến du lịch dưỡng già hoặc tiếp tục trì hoãn kế hoạch nghỉ ngơi thực sự.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, sức khỏe cũng là điều kiện quan trọng quyết định việc kéo dài thời gian lao động. Có 45% người tiếp tục làm việc nhờ sức khỏe thể chất tốt và 44% cho biết tinh thần minh mẫn giúp họ duy trì công việc lâu hơn. Ngược lại, bệnh tật bất ngờ thường khiến nhiều người buộc phải nghỉ việc sớm hơn dự định.
Áp lực từ bài toán hưu trí
Xu hướng làm việc sau tuổi hưu không chỉ xuất phát từ nhu cầu cá nhân mà còn chịu tác động từ những thay đổi trong chính sách an sinh xã hội. Giai đoạn 2025 – 2026, thị trường lao động bắt đầu ghi nhận ảnh hưởng từ Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc giảm thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Song song với đó, lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 135/2020/NĐ-CP vẫn tiếp tục được triển khai. Từ năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là 61 tuổi 6 tháng đối với nam và 57 tuổi đối với nữ.
Theo đánh giá của giới chuyên gia an sinh xã hội, việc giảm điều kiện đóng bảo hiểm được xem là bước điều chỉnh mang tính nhân văn nhằm mở rộng diện bao phủ của hệ thống hưu trí. Tuy nhiên, nguyên tắc “đóng – hưởng” cũng đặt ra áp lực không nhỏ. Với thời gian đóng bảo hiểm 15 năm, mức lương hưu khởi điểm chỉ khoảng 40% đối với nam và 45% đối với nữ, khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt trong thực tế.
Ghi nhận tại các trung tâm dịch vụ việc làm thuộc Sở Nội vụ nhiều địa phương cho thấy số lao động trên 60 tuổi tìm kiếm việc làm bán thời gian hoặc công việc linh hoạt đang có xu hướng tăng lên. Điều này phản ánh rõ áp lực duy trì thu nhập trong giai đoạn hậu hưu trí.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện chuẩn bị tài chính cá nhân cho tuổi già ngày càng được đặt ra cấp thiết hơn. Khảo sát của Sun Life cho thấy 14% người tham gia chưa từng lập kế hoạch hưu trí, trong khi 26% chỉ bắt đầu chuẩn bị trong vòng hai năm trước khi nghỉ việc.
Chỉ khoảng 24% người cao tuổi được hỏi cảm thấy tự tin về tình hình tài chính khi nghỉ hưu. Trong nhóm đã nghỉ hưu, có 21% gặp khó khăn do chi tiêu vượt dự tính và chỉ 9% cho rằng cuộc sống hưu trí đạt đúng kỳ vọng ban đầu.
Bà Lay Hoon Tan, Tổng Giám đốc Sun Life Việt Nam nhận định kỳ vọng về cuộc sống hưu trí chủ động đang ngày càng tăng, nhưng thực tế nhiều người vẫn chưa có sự chuẩn bị đầy đủ về tài chính. Theo bà, việc lập kế hoạch tài chính từ sớm cùng các giải pháp tích lũy và bảo vệ dài hạn sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động hơn trước rủi ro và xây dựng nền tảng tài chính vững chắc cho tuổi già.
Khi ngày càng nhiều người cho rằng nghỉ hưu nên là lựa chọn cá nhân thay vì cột mốc bắt buộc phải dừng lao động, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở chính sách an sinh mà còn ở khả năng chủ động chuẩn bị của mỗi người cho giai đoạn hậu hưu trí.
TT (tổng hợp)
