Kiếp tằm nhả tơ
Người “truyền lửa” đam mê đờn ca tài tử – cải lương cho thế hệ kế tiếp là soạn giả Đỗ Thành Phương, 70 tuổi, ngụ phường Tân Ninh. Đỗ Thành Phương sinh ra và lớn lên ở huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh trước đây. Dòng sông Vàm Cỏ Đông mang theo tiếng đờn, lời ca tài tử của khách thương hồ đã sớm nuôi dưỡng tâm hồn âm nhạc dân tộc trong chàng trai họ Đỗ.
“Năm 13 tuổi, ngoài giờ học văn hóa, tôi theo học đờn ca tài tử của thầy Hai Múc ở xã Thái Bình, huyện Châu Thành. Sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, tôi vào Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh để vun bồi thêm kiến thức về âm nhạc”, soạn giả Thành Phương nhớ lại.
Sau khi tốt nghiệp, ông trở về Tây Ninh, cùng với các nghệ nhân giàu tâm huyết khác truyền ngón đờn, lời ca tài tử – cải lương cho rất nhiều người đam mê nghệ thuật. Hàng chục năm trước, ông cùng với cố soạn giả Thanh Hiền mở Câu lạc bộ đờn ca tài tử trong nội ô Tòa thánh Cao Đài Tây Ninh để truyền dạy và tạo điểm sinh hoạt văn nghệ cho nhiều thế hệ.
Trước đây, ông cũng tổ chức lớp dạy bộ môn nghệ thuật này tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật tỉnh Tây Ninh. Ngoài ra, ông cũng từng là biên tập viên chương trình văn nghệ của Đài Phát thanh và Truyền hình Tây Ninh (cũ); và là giám khảo của nhiều cuộc thi, hội thi, liên hoan đờn ca tài tử trong, ngoài tỉnh.
Hiện tại, soạn giả Thành Phương dạy các loại nhạc cụ dân tộc như đờn kìm, sến, guitar và dạy ca các bài bản nhỏ, ca ra bộ, trích đoạn cải lương tại gia đình. Tính đến nay, soạn giả Thành Phương đã có thâm niên 42 năm hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc.
Mặc dù sức khỏe không còn tốt, nhưng soạn giả 70 tuổi vẫn miệt mài truyền lửa cho thế hệ yêu thích nghệ thuật đờn ca tài tử – cải lương.
Học viên lớp đờn ca tài tử – cải lương của soạn giả Thành Phương đến từ đa dạng thành phần: công chức, viên chức, doanh nhân, hộ buôn bán nhỏ, người dân lao động… Dẫu khác nhau về ngành nghề, tuổi tác, giới tính, nhưng mọi người đều có điểm chung là đam mê nghệ thuật đờn ca tài tử – cải lương Nam bộ.
Anh Nguyễn Minh Đức (ngụ xã Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh) cho biết, anh đến lớp của thầy Phương học ca tài tử được hơn một năm. Đến nay, anh đã biết sơ bộ các câu vọng cổ, các bản vắn Nam ai, Nam xuân, Phụng hoàng lai nghi, Bình bán chấn, Tây thi.
Từ lớp dạy đờn ca tài tử – cải lương trong con hẻm ở phường Tân Ninh, nhiều học viên đã thành tài, trở thành hạt nhân nòng cốt trong các hoạt động văn hóa nghệ thuật của tỉnh. Trong số học viên ở đây có nhiều người đoạt giải thưởng cao ở những cuộc thi, liên hoan đờn ca tài tử – cải lương cấp tỉnh, khu vực, toàn quốc.
Soạn giả với tình yêu quê hương sâu nặng
Bên cạnh vai trò thầy dạy đờn ca tài tử – cải lương, soạn giả Thành Phương còn được nhiều người biết đến với vai trò là soạn giả. “Đến nay, tôi đã 40 năm viết bài ca, trong đó có nhiều bài đoạt giải thưởng cao trong tỉnh”, soạn giả Thành Phương cho hay.
Ông cho biết thêm, sau khi tỉnh Long An và Tây Ninh hợp nhất thành tỉnh Tây Ninh mới, Hội Văn học nghệ thuật tỉnh phát động hội viên sáng tác bài hát mới. Trong đợt này, ông sáng tác bài “Mùa xuân ở Tây Ninh” và “Huyền thoại sông Vàm Cỏ”, trong đó, bài “Mùa xuân ở Tây Ninh” đã đăng tập san Xuân của Hội Văn học nghệ thuật Tây Ninh.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Tây Ninh có nhiều câu lạc bộ, lớp dạy đờn ca tài tử – cải lương khác đang hoạt động. Từ những lớp học như thế đã tạo những “chi lưu” góp phần cung cấp cho “dòng chảy” đờn ca tài tử – cải lương trên vùng đất Tây Ninh nói riêng, trên các tỉnh, thành Nam bộ nói chung trong nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, hằng năm, nhiều đơn vị, ngành chức năng tổ chức nhiều cuộc thi, hội diễn, liên hoan đờn ca tài tử – cải lương vào những ngày lễ, tết, sự kiện chính trị trọng đại của đất nước. Các điểm du lịch cũng đưa đờn ca tài tử vào biểu diễn, giới thiệu với đông đảo du khách.
Những hoạt động nêu trên đã góp phần đáng kể vào việc bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ – loại hình nghệ thuật dân gian Nam bộ đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại./.
