Giữa cuộc sống nhiều vội vã, đình Long Thành (khu phố Bến Kéo, phường Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh) lặng lẽ tồn tại như một “chứng nhân” của lịch sử. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, ngôi đình còn lưu giữ câu chuyện về những người đầu tiên khai phá vùng đất “Ngũ Long”, góp phần tạo nên diện mạo của miền quê trù phú hôm nay.
Lịch sử đình Long Thành gắn liền với “người mở đất” – cụ Trần Văn Thiện (1795-1883) – người được người dân địa phương tôn kính và vua Tự Đức sắc phong là Thành hoàng bổn cảnh. Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân, tên tuổi của cụ không chỉ gắn với công cuộc khai hoang mà còn tượng trưng cho tinh thần kiên cường của lớp lưu dân đi mở cõi trên vùng đất Tây Ninh.
Khoảng giữa thế kỷ XIX, khi vùng ven sông Vàm Cỏ Đông vẫn còn là nơi hoang vu, lau sậy mọc đầy, thú dữ thường xuyên xuất hiện, cụ Trần Văn Thiện cùng cha đến đây khai khẩn đất đai, dựng nên những xóm làng đầu tiên như Long Giang, Long Chữ, Long Thuận, Long Khánh và Long Thành (còn gọi là Ngũ Long).
Không chỉ vận động người dân khai hoang, cụ Trần Văn Thiện còn đứng ra tổ chức bảo vệ xóm làng, chống thú dữ, dẹp loạn để người dân yên tâm lập nghiệp. Như cái tên của mình, cụ Trần Văn Thiện là người có tấm lòng nhân hậu, khiến con cháu đời sau hết lòng kính phục. Cụ từng xin triều đình ân xá cho những người lầm lỗi để họ có cơ hội làm lại cuộc đời, cùng chung sức khai phá vùng đất mới.
Khi cụ qua đời, người dân đệ đơn xin lập đền thờ cụ và được triều đình Huế đồng ý cho xây dựng đình tại vùng Bến Kéo, đồng thời sắc phong cụ là Thành hoàng bổn cảnh. Ngôi đình được xây cất từ năm 1883. Cách đó không xa là khu mộ cụ, cũng là nơi con cháu và người dân thường xuyên đến dâng hương, bày tỏ lòng tri ân.
Theo ông Mai Thanh Tùng – hậu duệ đời thứ 6 của cụ Trần Văn Thiện, dù đã trải qua hơn trăm năm nhưng những công lao của cụ vẫn được người dân vùng “Ngũ Long” tôn kính. Vào lễ Kỳ yên cũng là lễ giỗ cụ ngày 18/3 hằng năm, người dân trong vùng đều quy tụ về để cúng, viếng, tưởng nhớ công ơn người mở đất. “Lễ Kỳ yên ở đình năm nào cũng đông, khách đến khoảng 2.000 người” – ông Tùng nói.
Ngôi đình giữ hồn văn hóa
Được xây dựng theo kiến trúc truyền thống Nam Bộ với bố cục hình chữ Tam, đình Long Thành mang vẻ đẹp mộc mạc nhưng trang nghiêm. Tiền đình là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa dân gian mỗi dịp lễ hội. Chánh điện là không gian linh thiêng thờ Thành hoàng Trần Văn Thiện. Phía sau là hậu đình, thờ các bậc công thần có công với quê hương, đất nước. Những mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian với biểu tượng Lưỡng long chầu nguyệt tạo nên nét cổ kính đặc trưng của một ngôi đình Nam Bộ.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều người nhớ nhất khi đến đình Long Thành lại không chỉ nằm ở kiến trúc. Khác với những ngôi đình chỉ mở cửa vào dịp lễ, đình Long Thành luôn rộng cửa đón người dân mỗi ngày.
Trong không gian thanh tịnh, trên các trang thờ, khói nhang và trái cây tươi tạo nên cảm giác gần gũi, ấm áp. Người dân địa phương hay khách phương xa vẫn thường xuyên đến đình thắp nhang như một cách tìm về chốn “tựa nương” cùng lời cầu mong bình an cho gia đình và công việc thuận lợi.
Một nét riêng khác làm nên bản sắc của đình Long Thành là truyền thống cúng chay đã được duy trì gần 1 thế kỷ. Theo Hội trưởng đình Long Thành Nguyễn Thành Danh, từ năm 1927, đình đã duy trì lệ cúng chay tại đình, đồng thời mỗi tháng 3 lần, đình đều tổ chức cúng liệt sĩ, binh gia vào các ngày 2, 12 và 22 Âm lịch.
Không đơn thuần là một nghi thức tín ngưỡng, việc cúng chay và cúng liệt sĩ hằng tháng còn thể hiện quan niệm hướng đến sự thanh tịnh, lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì quê hương, đất nước. Truyền thống ấy được nhiều thế hệ tiếp nối gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cộng đồng.
