May mắn là bố mẹ tôi vẫn khỏe mạnh, tự chăm nhau, đặc biệt là tập thể dục rất đều đặn sáng và chiều. Bố tôi bảo: “Đây là lúc chuẩn bị cho lứa tuổi…già hơn”. Ông khoe rằng, so với “binh đoàn cao huyết áp” là các cụ trong đội tập thể dục ở sân chung cư, ông còn trẻ chán. Mẹ tôi thì tìm thú vui ở đội văn nghệ các cụ hưu trong tổ dân phố.

Sự lạc quan ấy, dù rất có ích nhưng rõ ràng cả bố mẹ tôi khi trẻ hơn lại hầu như không có những chuẩn bị gì cho tuổi già về tài chính và sức khỏe.

Từ chính câu chuyện của bố mẹ tôi, nhìn lại mình, tôi mới thấy, còn tới hơn 10 năm nữa mới chạm tuổi “hưu” nhưng ngay bây giờ, tôi đã phải điều chỉnh trong suy nghĩ và cách sống để sẵn sàng hơn khi tuổi già.

Đề xuất của Bộ Y tế về việc trang bị kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên không chỉ là một giải pháp ứng phó với tốc độ già hóa dân số. Đây còn là lời nhắc nhở mỗi người cần thay đổi cách nhìn: Tuổi già không bất ngờ xuất hiện khi nghỉ hưu, mà được hình thành từ những lựa chọn về sức khỏe, tài chính, công việc và lối sống trong nhiều năm trước đó.

Với nhiều người, tuổi 40 đến 50 vẫn là giai đoạn sung sức, có kinh nghiệm nghề nghiệp và đang giữ vai trò quan trọng trong gia đình. Họ vừa phải tập trung phát triển sự nghiệp, nuôi dạy con cái, vừa chăm sóc cha mẹ đã lớn tuổi. Trong guồng quay ấy, nhu cầu của bản thân thường bị đặt xuống cuối cùng.

Không ít người chỉ đi khám khi cơ thể có biểu hiện bất thường, chỉ nghĩ đến bảo hiểm khi bệnh tật xuất hiện và chỉ tính toán cuộc sống hưu trí khi thời điểm nghỉ việc đã đến rất gần.

Nhưng nhiều bệnh mạn tính ở tuổi già không hình thành trong một vài tháng. Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa và nhiều vấn đề về tim mạch có thể âm thầm phát triển từ tuổi trung niên. Theo các chuyên gia được dẫn trong tài liệu, theo dõi sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm yếu tố nguy cơ ngay từ tuổi 40 có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng cuộc sống về sau.

Một người ở tuổi 60 có khỏe mạnh hay không phụ thuộc rất lớn vào cách họ ăn uống, vận động, ngủ nghỉ và quản lý căng thẳng ở tuổi 40. Một tuổi già chủ động, ít phụ thuộc không thể được tạo ra bằng vài đợt điều trị khi bệnh đã nặng, mà cần được tích lũy bằng những thói quen tốt mỗi ngày.

Vì vậy, trang bị kiến thức chuẩn bị cho tuổi già không nên bị hiểu đơn giản là mở một lớp tuyên truyền dành cho người trung niên. Điều cần thiết hơn là giúp mỗi người xây dựng được kế hoạch cụ thể, có thể thực hiện và tự đánh giá.

Họ cần biết những chỉ số sức khỏe nào phải theo dõi; cần khám định kỳ ra sao; cách lựa chọn chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp; những dấu hiệu nào không nên bỏ qua. Kiến thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi chuyển thành hành động đều đặn.

Sức khỏe và tài chính là hai vấn đề gắn chặt với nhau trong tuổi già. Khi nghỉ hưu, thu nhập thường giảm trong khi chi phí khám, chữa bệnh và chăm sóc có thể tăng lên.

Nếu không có khoản tích lũy, bảo hiểm và quỹ dự phòng, một biến cố sức khỏe có thể làm đảo lộn cuộc sống của cả gia đình. Người cao tuổi khi ấy không chỉ chịu áp lực bệnh tật mà còn dễ rơi vào tâm lý day dứt vì phải phụ thuộc vào con cháu.

Chuẩn bị tài chính từ tuổi 40 không có nghĩa là ai cũng phải sở hữu một khoản tiền thật lớn. Điều quan trọng là mỗi người cần nhìn rõ tình trạng của mình: Có bao nhiêu tài sản, còn những khoản nợ nào, nguồn thu sẽ thay đổi ra sao khi nghỉ việc và chi phí thiết yếu trong những năm về già là bao nhiêu?

Từ đó, họ có thể xây dựng kế hoạch tiết kiệm đều đặn, tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đầy đủ, hình thành quỹ dự phòng và hạn chế những khoản vay vượt quá khả năng chi trả.

Nhiều người nghỉ hưu sớm cảm thấy hối tiếc vì không có nguồn thu ổn định, thiếu bảo hiểm y tế, không chuẩn bị cho các khoản chi phát sinh hoặc đánh giá thấp khoảng thời gian phải sống bằng tiền tiết kiệm.

Những cảnh báo này đặc biệt đáng lưu ý trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng cao. Nghỉ hưu không chỉ là kế hoạch cho 5 hay 10 năm, mà có thể là một chặng đường kéo dài hàng chục năm.

Vì vậy, kiến thức tài chính cho người trung niên phải được phổ biến theo cách dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm thu nhập. Công nhân, lao động tự do, cán bộ, viên chức hay chủ hộ kinh doanh có nguồn thu và khả năng tích lũy khác nhau, không thể áp dụng một công thức chung.

Chuẩn bị tuổi già còn là chuẩn bị cho sự thay đổi về công việc và vai trò xã hội. Khi rời khỏi môi trường làm việc, một người không chỉ mất đi tiền lương. Họ còn có thể mất nhịp sinh hoạt quen thuộc, mối quan hệ đồng nghiệp, cảm giác được ghi nhận và mục tiêu phấn đấu hằng ngày.

Đó là lý do có người dù không khó khăn về tài chính vẫn cảm thấy hụt hẫng, cô đơn hoặc mất phương hướng sau khi nghỉ hưu.

Từ tuổi 40, mỗi người cần nghĩ đến việc duy trì khả năng học tập và thích nghi nghề nghiệp. Công nghệ thay đổi nhanh chóng có thể khiến kỹ năng từng là lợi thế trở nên lạc hậu. Người trung niên nếu ngừng học hỏi sẽ gặp khó khăn ngay cả trước khi đến tuổi nghỉ hưu.

40i tuổi – theo đề xuất của Bộ Y tế – vì thế không phải quá sớm để nghĩ về tuổi già. Đó chính là thời điểm thích hợp để mỗi người nghiêm túc chăm sóc cơ thể, sắp xếp tài chính, cập nhật kỹ năng và chuẩn bị một đời sống tinh thần vững vàng.

Chuẩn bị cho tuổi già ngay khi còn khỏe không chỉ giúp mỗi người sống an tâm hơn. Đó còn là cách giảm gánh nặng cho gia đình, hệ thống y tế và toàn xã hội trong quá trình già hóa dân số.