 |
| Bà Lê Thị Ly ở xã Thượng Hồng (TP. Hải Phòng) làm giàu từ mô hình trồng dưa lưới công nghệ cao với quy mô hơn 1,4 ha. Ảnh: Mai Đan. |
Cách tiếp cận này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội và hoàn toàn cần thiết. Tuy nhiên, trước những thay đổi về cơ cấu dân số và lao động ở nông thôn, chính sách cũng cần mở rộng theo hướng phát huy vai trò của người cao tuổi như một nguồn lực phát triển. Đầu tư cho sức khỏe của họ vì thế không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững ở khu vực nông thôn.
Thay đổi tư duy từ “hỗ trợ” sang “đầu tư”
Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách chăm sóc người cao tuổi và đạt những kết quả tích cực trong bảo trợ xã hội, khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, phần lớn các chính sách vẫn được xây dựng trên giả định rằng người cao tuổi chủ yếu là nhóm cần được hỗ trợ. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội nhưng chưa phản ánh đầy đủ vai trò ngày càng lớn của người cao tuổi đối với phát triển kinh tế, nhất là ở khu vực nông thôn.
Thực tế cho thấy, ở nhiều vùng quê, người cao tuổi vẫn trực tiếp tham gia sản xuất, quản lý kinh tế nông hộ, chăm sóc cháu nhỏ, truyền lại kinh nghiệm canh tác và góp phần duy trì sự ổn định của gia đình. Khi sức khỏe của họ được bảo đảm, gia đình không chỉ giảm gánh nặng chăm sóc mà còn duy trì được nguồn thu nhập, phân bổ lao động hợp lý hơn và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường hay thiên tai.
 |
| Người cao tuổi chăm sóc cháu nhỏ, góp phần giúp các thành viên trong gia đình yên tâm lao động và phát triển kinh tế. Ảnh: Mai Đan. |
Ngược lại, nếu người cao tuổi mắc bệnh hoặc mất khả năng lao động, những tác động tiêu cực không chỉ dừng ở chi phí điều trị. Gia đình còn phải dành thêm thời gian, nhân lực và nguồn lực tài chính để chăm sóc, trong khi hoạt động sản xuất bị gián đoạn và cơ hội việc làm của các thành viên khác cũng bị ảnh hưởng.
Điều đó cho thấy, nếu chỉ nhìn các khoản đầu tư cho sức khỏe người cao tuổi dưới góc độ chi phí an sinh, chúng ta sẽ chỉ thấy phần chi trước mắt mà chưa nhìn thấy những giá trị kinh tế và xã hội lâu dài mà khoản đầu tư ấy mang lại.
TS. Trần Nguyên Thành, nhóm nghiên cứu mạnh Quản lý phát triển nông thôn – Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng sức khỏe người cao tuổi cần được đặt trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực nông thôn. Mỗi năm sống khỏe mạnh được kéo dài không chỉ giúp người cao tuổi tiếp tục tạo thu nhập, giảm phụ thuộc vào gia đình, mà còn góp phần duy trì lực lượng sản xuất, giảm gánh nặng chăm sóc và nâng cao sức chống chịu của kinh tế nông hộ.
Đối với Việt Nam, đặc biệt là khu vực nông thôn, tư duy này càng trở nên cấp thiết khi lực lượng lao động trẻ tiếp tục dịch chuyển sang các ngành công nghiệp và dịch vụ. Điều đó đồng nghĩa với việc nông nghiệp sẽ ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào lực lượng lao động lớn tuổi.
Bởi vậy, các chính sách phát triển nông thôn không thể chỉ tập trung vào đất đai, vốn đầu tư hay công nghệ mà cần coi sức khỏe của người cao tuổi là một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của khu vực nông thôn.
Đầu tư hôm nay để tạo động lực phát triển lâu dài
Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Hiền, nếu coi sức khỏe người cao tuổi là một nguồn vốn phát triển, các chính sách cũng cần chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “đầu tư”, hướng tới mục tiêu kéo dài số năm sống khỏe mạnh, duy trì khả năng lao động và phát huy vai trò của người cao tuổi trong cộng đồng.
Theo đó, trước hết cần đưa yếu tố già hóa dân số vào quá trình xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp và chương trình xây dựng nông thôn mới. Quy hoạch hạ tầng y tế, tổ chức sản xuất, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học – công nghệ hay phát triển dịch vụ ở nông thôn đều cần tính đến thực tế lực lượng lao động ngày càng lớn tuổi.
Cùng với đó, cần ưu tiên các chính sách y tế theo hướng dự phòng, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và nâng cao sức khỏe ngay tại cộng đồng. Mục tiêu không chỉ là giảm gánh nặng bệnh tật mà còn kéo dài thời gian người cao tuổi có thể sống độc lập, tiếp tục lao động phù hợp với khả năng và tham gia các hoạt động xã hội.
Khi được tạo cơ hội tiếp tục cống hiến, người cao tuổi không chỉ là đối tượng của chính sách mà còn trở thành chủ thể của quá trình phát triển.
 |
| Khi còn khỏe mạnh, người cao tuổi tiếp tục lao động, truyền kinh nghiệm và góp phần phát triển nông nghiệp bền vững. Ảnh: Hoàng Hiền. |
Đáng chú ý, già hóa dân số cũng mở ra dư địa phát triển của kinh tế bạc (Silver Economy). Khi số lượng người cao tuổi tăng nhanh, nhu cầu về dịch vụ chăm sóc sức khỏe, sản phẩm dinh dưỡng, công nghệ hỗ trợ, dược liệu, nghỉ dưỡng hay các mô hình chăm sóc tại cộng đồng cũng ngày càng lớn.
Đối với khu vực nông thôn, đây có thể trở thành động lực phát triển những ngành nghề mới như dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, nông nghiệp kết hợp chăm sóc sức khỏe, du lịch nghỉ dưỡng, sản xuất thực phẩm dinh dưỡng, dược liệu và nhiều dịch vụ phục vụ người cao tuổi.
Nếu có cơ chế phù hợp, già hóa dân số không chỉ tạo ra áp lực mà còn mở ra một thị trường mới, góp phần đa dạng hóa sinh kế và tạo thêm việc làm cho người dân nông thôn.
Điều đó cũng đồng nghĩa, đầu tư cho sức khỏe người cao tuổi không còn là trách nhiệm riêng của ngành y tế hay hệ thống an sinh xã hội. Đây là khoản đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực, cho sự ổn định của kinh tế nông hộ, cho sức chống chịu của cộng đồng và cho năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp trong dài hạn.
Mai Đan
