Giữa Đồng Tháp Mười, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen như ‘ốc đảo xanh’ lưu giữ hệ sinh thái đất ngập nước nguyên sơ.
“Bức tranh thủy mặc” giữa đồng bằng
Giữa vùng đồng bằng trù phú của Nam Bộ, nơi những con sông ngày đêm bồi đắp phù sa cho đất mẹ, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen hiện lên như một “ốc đảo xanh” quý giá còn sót lại giữa nhịp phát triển hiện đại. Không chỉ là niềm tự hào của vùng Đồng Tháp Mười, Láng Sen còn là biểu tượng của đa dạng sinh học, nơi lưu giữ những giá trị sinh thái đặc biệt của hệ sinh thái đất ngập nước đã được thế giới công nhận.
“Bức tranh thủy mặc” Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen giữa đồng bằng. Ảnh: T.T.
Theo ông Nguyễn Công Toại, Phó Giám đốc Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, khu bảo tồn được thành lập năm 2004 với diện tích hơn 1.970 ha, nằm trên địa bàn hai xã Thanh Hưng và Vĩnh Châu. Qua nhiều đợt khảo sát của các trường đại học, viện nghiên cứu và nhà khoa học, Láng Sen ghi nhận 161 loài chim nước, 142 loài thủy sản, 331 loài thực vật cùng nhiều loài côn trùng, bò sát và lưỡng cư.
Trong số đó có nhiều loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và danh mục bảo tồn quốc tế. Những đàn cò trắng, cò quắm, diệc, le le hay vịt trời xuất hiện theo mùa đã tạo nên “bản giao hưởng” đặc trưng của thiên nhiên nơi đây.
Không chỉ trên mặt nước, hệ sinh thái dưới nước cũng đặc biệt phong phú. Các loài cá đồng, thủy sinh, ếch nhái phát triển mạnh nhờ nguồn nước sạch và môi trường tự nhiên thuận lợi. Những thảm thực vật như tràm bản địa, năng, lúa trời, sen, súng góp phần tạo nên “lá phổi xanh” của cả khu vực.
Ông Nguyễn Công Toại cho biết thêm, giá trị lớn nhất của Láng Sen không chỉ nằm ở số lượng loài sinh vật mà còn ở vai trò lưu giữ nguồn gen quý của hệ sinh thái đất ngập nước Đồng Tháp Mười. Đây được xem là “ngân hàng sinh học” tự nhiên phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và bảo tồn lâu dài.
Năm 2015, Láng Sen được công nhận là khu Ramsar thứ 2.227 của thế giới và là khu Ramsar thứ 7 của Việt Nam. Khu bảo tồn đáp ứng 6/9 tiêu chí quốc tế về vùng đất ngập nước có tầm quan trọng toàn cầu. Danh hiệu này không chỉ khẳng định giá trị sinh thái đặc biệt của Láng Sen mà còn mở ra cơ hội hợp tác quốc tế trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Láng Sen còn là biểu tượng của đa dạng sinh học, nơi lưu giữ những giá trị sinh thái đặc biệt của hệ sinh thái đất ngập nước đã được thế giới công nhận. Ảnh: T.T.
Nhiều người ví Láng Sen như một “bức tranh thủy mặc” của miền Tây Nam Bộ. Buổi sáng, từng lớp sương mỏng phủ lên mặt nước phẳng lặng. Đến chiều, ánh hoàng hôn đỏ rực trải dài trên những cánh đồng ngập nước, nơi đàn cò trắng chao liệng tìm nơi ngủ đêm. Cảnh sắc ấy không chỉ tạo nên giá trị sinh thái mà còn mang vẻ đẹp rất riêng của văn hóa sông nước Nam Bộ.
Cộng đồng chung tay giữ gìn đa dạng sinh học
Một trong những yếu tố giúp Láng Sen giữ được vẻ nguyên sơ đến hôm nay chính là sự đồng hành của cộng đồng dân cư sống quanh vùng đệm.
Cán bộ Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen tuyên truyền vận động người dân vùng đệm chung tay bảo tồn đa dạng sinh học. Ảnh: T.T.
Người dân nơi đây từ lâu đã quen sống theo nhịp điệu của con nước. Họ đánh bắt thủy sản theo mùa, trồng lúa và sử dụng tài nguyên thiên nhiên theo hướng bền vững. Những chiếc xuồng ba lá len lỏi giữa kênh rạch, những mái nhà ven rừng tràm hay cánh đồng sen bát ngát đã trở thành nét đặc trưng của vùng đất này.
Ông Lê Văn Tính, ngụ ấp Cá Nổ, xã Tân Hưng, cho biết gia đình có khoảng 4 ha đất sản xuất lúa nằm cạnh Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen. Trong quá trình canh tác, gia đình luôn chú trọng xử lý nguồn nước, hạn chế gây ô nhiễm để không ảnh hưởng đến hệ sinh thái xung quanh.
Theo ông Tính, người dân thường xuyên được cán bộ khu bảo tồn tuyên truyền về việc không săn bắt động vật hoang dã, không xâm nhập trái phép vào khu bảo tồn hay khai thác tài nguyên tự nhiên trái phép.
“Khi phát hiện có trường hợp vi phạm hoặc sự cố liên quan đến động vật hoang dã, bà con sẽ báo ngay cho lực lượng bảo tồn xử lý. Chúng tôi xác định phải cùng nhau giữ gìn môi trường, bảo vệ chim cò và các loài động vật tự nhiên ở đây”, ông Tính chia sẻ.
Nhờ sự hỗ trợ từ Ban quản lý Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, đời sống của ông Tính cùng bà con vùng đệm ngày càng sung túc. Ảnh: T.T.
Ông Tính cho biết thêm, thời gian qua Ban quản lý Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng đệm như tạo điều kiện vay vốn, hỗ trợ phát triển sản xuất và chăn nuôi nhằm ổn định đời sống.
“Khi cuộc sống ổn định hơn, người dân cũng có ý thức hơn trong việc giữ gìn tài nguyên thiên nhiên. Bà con hiểu rằng nếu môi trường bị phá vỡ thì chính sinh kế của mình cũng bị ảnh hưởng”, ông Tính nói.
“Tấm bọt biển” điều hòa thiên nhiên
Không chỉ sở hữu cảnh quan đặc sắc và hệ sinh thái phong phú, Láng Sen còn giữ vai trò quan trọng trong việc điều tiết khí hậu và nguồn nước cho cả khu vực.
Các nhà khoa học ví vùng đất ngập nước này như một “tấm bọt biển tự nhiên”. Vào mùa mưa, Láng Sen hấp thụ lượng nước lớn, góp phần giảm áp lực ngập lụt cho vùng lân cận. Đến mùa khô, nguồn nước được tích trữ tiếp tục duy trì độ ẩm cho đất đai và bảo đảm môi trường sống cho các loài sinh vật.
Bên cạnh đó, thảm thực vật rộng lớn tại đây còn có khả năng hấp thụ khí CO₂, góp phần giảm tác động của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước, việc bảo tồn những vùng đất ngập nước như Láng Sen càng trở nên cấp thiết.
Theo các chuyên gia môi trường, nếu những hệ sinh thái đất ngập nước tiếp tục bị thu hẹp, nguy cơ mất cân bằng sinh thái và suy giảm đa dạng sinh học sẽ ngày càng rõ rệt. Vì vậy, Láng Sen không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Tây Ninh mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái của cả vùng Nam Bộ.
Ngoài bảo tồn đa dạng sinh học, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen còn đẩy mạnh phòng cháy chữa cháy rừng, phục hồi hệ sinh thái…Ảnh: Trần Trung.
Theo ông Nguyễn Công Toại, ngoài nhiệm vụ bảo tồn đa dạng sinh học, đơn vị còn triển khai nhiều hoạt động như phòng cháy chữa cháy rừng, phục hồi hệ sinh thái, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và phối hợp với các tổ chức quốc tế trong công tác bảo tồn.
Một trong những thuận lợi lớn hiện nay là Láng Sen nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền cùng sự hỗ trợ từ nhiều tổ chức trong và ngoài nước. Các chương trình phục hồi sinh cảnh, truyền thông cộng đồng và hỗ trợ sinh kế đang góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn.
Với những giá trị đặc biệt về sinh thái, khoa học và văn hóa, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen xứng đáng trở thành biểu tượng của nỗ lực bảo tồn thiên nhiên bền vững giữa lòng đồng bằng Nam Bộ.
