Khô mắt là vấn đề thường gặp ở người cao tuổi do quá trình lão hóa và các tác nhân từ bệnh lý, môi trường, gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt. Tuy nhiên, tình trạng này có thể cải thiện nếu hiểu đúng nguyên nhân và biết cách chăm sóc hợp lý.
Dấu hiệu nhận biết khô mắt ở người lớn tuổi
Theo thống kê từ tạp chí nhãn khoa*, khoảng 1/3 người trên 65 tuổi phải đối mặt với các triệu chứng khô mắt rõ ràng không nên bỏ qua.
• Ngứa, mỏi, đỏ mắt: mắt không tiết đủ nước mắt để làm ướt bề mặt nhãn cầu, khiến mắt nhạy cảm và dễ kích ứng, gây ra cảm giác ngứa, mỏi, đỏ mắt.
• Chảy nước mắt sống: có vẻ nghịch lý, nhưng khi mắt quá khô, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tiết nước mắt liên tục để bù đắp. Tuy nhiên lượng nước mắt này lại không đủ chất lượng để giữ ẩm cho mắt nên mắt vẫn tiếp tục bị khô.
• Thị lực không ổn định: mắt có hiện tượng mờ, nhòe thoáng qua, phải chớp mắt liên tục mới nhìn rõ lại được.
• Nhạy cảm với ánh sáng: mắt dễ cảm thấy chói, sợ ánh sáng mạnh.
• Cảm giác khô rát, cộm “như có cát” trong mắt: mắt thường xuyên khó chịu, cộm xốn như có bụi bay vào, nhất là sau khi ngủ dậy hoặc xem tivi lâu.
Nguyên nhân gây khô mắt ở người cao tuổi
Về mặt nhãn khoa, khô mắt xảy ra khi tuyến lệ không tiết đủ lượng nước cần thiết hoặc khi nước mắt bốc hơi quá nhanh, làm mất ổn định màng phim nước mắt và gây tổn thương bề mặt nhãn cầu. Ở người lớn tuổi, có nhiều nguyên nhân dẫn đến mất ổn định màng phim nước mắt, chủ yếu xuất phát từ sự suy giảm chức năng sinh lý kết hợp với các tác động từ bệnh lý và ngoại cảnh.
• Sự lão hóa tự nhiên của mắt: càng lớn tuổi, chức năng của tuyến lệ (nơi tiết nước mắt) và tuyến Meibomian (nơi tiết dầu ở bờ mi) càng suy giảm. Điều này khiến lượng nước mắt tiết ra ít hơn nhưng lại bay hơi rất nhanh, không thể giữ ẩm cho bề mặt nhãn cầu.
• Rối loạn nội tiết và bệnh lý nền: sự sụt giảm hormone, đặc biệt ở phụ nữ mãn kinh, làm giảm đáng kể khả năng sản xuất nước mắt tự nhiên. Ngoài ra, người lớn tuổi thường mắc các bệnh lý nền như tiểu đường, khớp…, tác dụng phụ của các loại thuốc điều trị cũng vô tình làm tình trạng khô mắt trở nên trầm trọng hơn.
• Tác động từ môi trường sống: khói bụi, gió quạt thổi trực tiếp vào mặt, hay thói quen nằm phòng điều hòa, xem tin tức trên điện thoại cũng là những tác nhân gây khô mắt.
Dù không phải là bệnh lý nguy hiểm cấp tính, khô mắt kéo dài lại gây ra những phiền toái đáng kể, cản trở các hoạt động giải trí thường ngày. Nghiêm trọng hơn, nếu lơ là điều trị, bề mặt nhãn cầu mất đi lớp bảo vệ sẽ dễ bị viêm nhiễm, trầy xước giác mạc, về lâu dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực của người cao tuổi.
Giải pháp cho tình trạng khô mắt ở người lớn tuổi
Để kiểm soát hiệu quả tình trạng khô mắt, các chuyên gia nhãn khoa khuyến nghị người lớn tuổi nên áp dụng các biện pháp chăm sóc kết hợp đều đặn hàng ngày.
1. Tăng cường dinh dưỡng cho mắt.
Chế độ ăn đóng vai trò nền tảng trong việc cải thiện chất lượng nước mắt, người cao tuổi cần bổ sung các nhóm chất thiết yếu:
• Omega-3 (có trong cá hồi, hạt lanh, quả óc chó…): giúp kháng viêm và cải thiện chất lượng tuyến tiết dầu, ngăn nước mắt bốc hơi.
• Vitamin A (cà rốt, bí đỏ, gấc…): giúp bảo vệ bề mặt giác mạc và giảm các triệu chứng khô mắt.
• Vitamin C, E và Kẽm: tăng cường sức đề kháng, bảo vệ mắt trước quá trình lão hóa.
Thực phẩm giàu Omega-3 giúp cải thiện chất lượng tuyến dầu và giảm viêm cho mắt.
2. Các thói quen chăm sóc mắt chủ động
Việc duy trì thói quen vệ sinh và thư giãn mắt tại nhà là bước quan trọng giúp duy trì độ ẩm và hạn chế các tác nhân gây khó chịu cho mắt:
• Chườm ấm và massage: chườm khăn ấm (5-10 phút) kết hợp massage nhẹ nhàng giúp khơi thông tuyến dầu, hạn chế tình trạng bay hơi nước mắt.
• Tập thói quen chớp mắt chủ động: người lớn tuổi thường chớp mắt chậm và không kín. Hãy tập chớp mắt chậm rãi, khép kín mi hoàn toàn và đều đặn để nước mắt được dàn trải tốt hơn trên bề mặt nhãn cầu.
• Một số thói quen đơn giản khác: dùng máy tạo độ ẩm trong nhà; sử dụng ô chống tia UV và kính râm để bảo vệ mắt khỏi tác hại của gió, bụi, tia cực tím đến mắt,…
3. Chọn đúng loại dung dịch nhỏ mắt chuyên sâu
Ở người cao tuổi, màng phim nước mắt thường bị mất ổn định, khiến nước mắt bốc hơi rất nhanh. Nếu chỉ sử dụng các loại dung dịch cấp ẩm đơn thuần, mắt sẽ khô lại chỉ sau thời gian ngắn. Do đó, người cao tuổi nên ưu tiên chọn dòng sản phẩm dung dịch nhỏ mắt với khả năng dưỡng ẩm chuyên sâu, hạn chế tối đa sự bay hơi nước mắt, từ đó duy trì cảm giác êm dịu kéo dài.
