Nhà cổ của Đốc Phủ sứ Nguyễn Văn Kiên (1854- 1914) là một kiến trúc tiêu biểu được nhiều du khách trong và ngoài nước tìm đến.

Bảo tàng tỉnh Tây Ninh có lưu trữ tài liệu “Lý lịch di tích kiến trúc nghệ thuật Nhà cổ Đốc Phủ sứ”, ghi: Nhà cổ tọa lạc tại số nhà 39 đường Phan Chu Trinh (phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh) đã được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận là một trong những di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh vào năm 2017, một mặt hướng về rạch Tây Ninh, mặt trên nhìn về hướng núi Bà Đen, có tuổi đời hơn 130 năm.

Lịch sử hồ sơ di tích có ghi: “Đốc Phủ sứ Nguyễn Văn Kiên (tên húy là Nguyễn Tâm Kiên) sinh năm 1851, quê tại tỉnh Quảng Nam. Lớn lên được gia đình cho đi du học ở Pháp sau đó trở về Việt Nam, được bổ nhiệm vào nhiều chức vụ trong bộ máy của Pháp ở Nam Kỳ: Thông ngôn, Thư ký chính, Tri huyện, Tri phủ, Đốc phủ sứ Tây Ninh, Đốc phủ sứ Mỹ Tho (do Thống đốc Đông Dương bổ nhiệm).

Ngôi nhà cổ hiện nay do anh Nguyễn Anh Kiệt (công tác tại Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh) là cháu sơ (đời thứ 5) kế nghiệp, gìn giữ và bảo tồn. Cổng nhà được xây bằng đá ong mầu đỏ nâu, có độ bền và rất chắc chắn, lợp hai mái ngói đỏ. Cột trụ cổng và tường rào xây dựng bằng đá ong được cắt gọt thành những viên đá và ô hộc vuông vức. Bức tường sát vách còn được chạm khắc nổi số “39” khá lớn, là địa chỉ nhà cổ.

Ngôi nhà cổ được xây dựng theo kiểu chữ “Khẩu”, dài hơn 20m, chiều rộng 12 m, có gác lửng. Tường nhà được xây bằng loại gạch nung vẫn còn tồn tại nguyên bản. Tại vị trí trang trọng nhất trong gian nhà trước là tủ thờ Đốc Phủ sứ Nguyễn Văn Kiên bằng gỗ cẩn ốc xà cừ. Các khung gỗ, phù điêu được chạm trổ cầu kỳ, lộng lẫy bao quanh bàn thờ. Phòng khách bài trí theo phong cách Tây Âu, nhưng nơi trang trọng nhất là gian thờ lại thuần Việt. Điều này cho thấy có sự giao tiếp văn hóa Đông- Tây một cách hài hòa, chọn lọc, tiếp thu cái mới nhưng vẫn giữ hồn cốt dân tộc.

Nhìn ở góc độ mỹ thuật, mặt tiền nhà cổ chạm khắc các mảng phù điêu rất sắc sảo. Ngăn cách gian nhà trước và nhà giữa là một hệ thống bao lam và liễn gồm nhiều con tiện và ô hộc được tạo tác bằng gỗ với các đồ án quy ước quen thuộc trong kiến trúc cổ, đồng thời cũng gần gũi với đời sống của người dân Việt ở Nam Bộ: Long Lân Quy Phụng, mai lan cúc trúc,… Các ô hộc được chạm khắc tỉ mỉ, sắc sảo nằm trong khung hình chữ nhật, hình vuông, hình lục giác gây cảm giác thích thú, không nhàm chán, đơn điệu.

Trong nhiều năm qua, nhà cổ Đốc Phủ sứ đã trở thành một địa điểm văn hóa-du lịch, đón tiếp rất nhiều đoàn khách tham quan, sinh viên đến nghiên cứu, học tập. Đây cũng trở thành địa điểm du lịch, thu hút nhiều bạn trẻ đến chụp hình, quay phim đám cưới, các đoàn phim dùng làm bối cảnh. Địa điểm nhà cổ Nguyễn Văn Kiên còn là một trong những vựa bánh tráng và muối tôm đặc sản của Tây Ninh. Đến đây, du khách không chỉ được tham quan, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của ngôi nhà mà còn có thể mua những phần đặc sản về làm quà.

Theo nhà nghiên cứu Lê Bá Giang (Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh), Tây Ninh có 95 di tích được xếp hạng, trong đó có một di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia và 68 di tích cấp tỉnh. Bên cạnh đó, còn có một di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận là Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và 7 di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận.