Ở xã Truông Mít của tỉnh Tây Ninh ta có ngôi đình cổ hơn trăm năm tuổi vẫn lặng lẽ tồn tại như một chứng nhân lịch sử. Đình Truông Mít là nơi thờ tự ông Phan Văn Mật, người có công khai phá vùng đất Truông Mít và tham gia bảo vệ quê hương Tây Ninh. Đình như lời nhắc nhở về hành trình khai phá và giữ đất của cha ông.
Đình Truông Mít có niên đại trên 100 năm và đã trải qua 3 lần trùng tu, gần nhất là vào năm 2007. Đình nép mình giữa không gian xanh mát, yên bình nhờ sự bao phủ của nhiều cây cổ thụ quý hiếm như gõ, cầy, sơn, viết,… cùng một bàu nước tự nhiên rộng lớn nằm ngay phía trước mặt tiền đình.
Đình Truông Mít thờ ông Phan Văn Mật, người có công mở đất và bảo vệ quê hương
Bàu nước có hình chữ nhật, khá rộng và góp phần tạo nên không khí mát mẻ cho đình. Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân Truông Mít, bàu nước gắn với đình thờ và đã tồn tại từ rất lâu đời. Chính vì bàu nước này mà đình Truông Mít còn có tên là đình Bàu Dinh.
Theo ông Phan Văn Lớn, thành viên Ban Quản lý đình Truông Mít, cũng là cháu đời thứ 4 của ông Phan Văn Mật, không ai biết bàu nước có từ khi nào nhưng bàu nước đã trở thành một phần không thể thiếu của đình. “Tên gọi đình Bàu Dinh mà người dân hay dùng để gọi đình Truông Mít xuất phát từ việc đây là một dinh thờ bên bàu nước” – ông Phan Văn Lớn nói.
Theo tư liệu lưu giữ tại đình và lời kể của các bậc cao niên, ông Phan Văn Mật (còn gọi là ông Trạng Bảy) sinh năm 1762 trong một gia đình bần nông tại làng An Tịnh. Năm ông 18 tuổi, cha mẹ mất nên ông đến vùng Truông Mít khai phá đất hoang, lập nghiệp.
Năm 20 tuổi, ông gia nhập đội quân của Quan lớn Trà Vong – Huỳnh Công Giản để đánh giặc, bảo vệ quê hương. Trong trận quyết chiến ở Trà Vong, ông bị trọng thương, được đưa về Truông Mít chữa trị rồi qua đời và được an táng ngay trên mảnh đất này.
Đình Truông Mít nép mình dưới những tán cây cổ thụ
Tưởng nhớ công lao của ông, người dân lập bàn thờ ông trong ngôi miếu nhỏ. Sau bao lần thiên tai, hỏa hoạn thì khoảng giữa thế kỷ thứ XIX, đình Truông Mít được xây dựng lại vị trí như hiện nay. Đình có kiến trúc khá đặc trưng của đình làng Nam Bộ với chính điện, võ ca.
Chính điện được xây dựng theo dạng tứ trụ, một gian, hai mái. Ngôi đình đơn sơ toát lên vẻ cổ kính, trầm mặc, lặng lẽ nép mình dưới bóng mát của những hàng cây lâu năm.
Hằng năm, vào ngày 16/3 (Âm lịch), lễ hội Kỳ yên được tổ chức tại đình Truông Mít. “Dù cơ sở vật chất của đình còn nhiều hạn chế so với một số đình lớn khác nhưng đến dịp lễ Kỳ yên, người dân vẫn cùng nhau quy tụ về chung tay tổ chức, nhất là người dân địa phương, dù bận bịu việc gì cũng sắp xếp chút thời gian về dự lễ” – ông Phan Văn Lớn kể.
Có lẽ, một trong những lý do khiến người dân gắn bó với ngôi đình cổ ở quê mình là bởi ngoài đức tin thì đình Truông Mít còn hiện hữu như một dấu gạch nối giữa hiện tại và quá khứ, giúp thế hệ sau thêm hiểu về lịch sử và những hy sinh của cha ông trong công cuộc khai phá và giữ gìn quê hương.
Đình Truông Mít mang nét đặc trưng của đình làng Nam Bộ (Trong ảnh: Biểu tượng lưỡng long trên mái đình Truông Mít)
Hằng năm, lễ Kỳ yên tại đình Truông Mít được tổ chức bài bản với đầy đủ các nghi thức truyền thống như: lễ rước Ông từ mộ về đình, lễ an vị, lễ Thỉnh sanh, nghi thức tưởng niệm, lễ dâng hương, dâng hoa và lễ Tế Thần. “Mộ Ông cách đây không xa lắm, trước đây vốn là mộ đất nhưng về sau con cháu xây lại mộ xi măng. Đó cũng là cách chúng tôi tỏ lòng biết ơn với tổ tiên mình” – ông Phan Văn Lớn cho biết.
Đối với người dân Truông Mít, ông Phan Văn Mật không chỉ có công khai phá đất đai mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước, dám đứng lên bảo vệ quê hương. Việc thờ phụng ông tại đình là cách để con cháu hôm nay luôn ghi nhớ công lao của tiền nhân.
Với vẻ đẹp tĩnh lặng, cảnh quan hài hòa và chiều sâu lịch sử, đình Truông Mít không chỉ là chốn sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư địa phương mà còn là một di sản quý cần được gìn giữ, phát huy./.
Quế Lâm
