Thạc sĩ – bác sĩ Ngô Thị Tường Vi, giảng viên Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM cho biết, trong nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại, việc thức khuya lướt điện thoại hay tăng ca đã dần trở thành thói quen phổ biến. Tuy nhiên, y học cổ truyền từ lâu đã nhấn mạnh một nguyên tắc dưỡng sinh cốt lõi: nên đi vào giấc ngủ trước 23 giờ. Khuyến cáo này không đơn thuần là kinh nghiệm dân gian, mà được xây dựng trên sự thấu hiểu sâu sắc về nhịp sinh học nội tại của cơ thể con người, thông qua học thuyết “Tý – Ngọ lưu chú”.
“Tý – Ngọ lưu chú” là một hệ thống y học thời gian tinh vi, ví sự vận hành của khí huyết trong cơ thể như thủy triều lên xuống, tuần hoàn theo chu kỳ trong 12 thời thần của một ngày đêm, tương ứng với 12 kinh mạch chính, luân phiên thịnh suy một cách có trật tự. Mỗi thời thần kéo dài 2 giờ, là khoảng thời gian một tạng phủ có khí huyết sung mãn nhất và hoạt động mạnh mẽ nhất.
Vì sao nên đi vào giấc ngủ trước giờ tý
Mốc thời gian then chốt để đi vào giấc ngủ chính là giờ tý (23 – 1 giờ sáng). Đây là thời điểm âm khí cực thịnh nhưng cũng là lúc dương khí bắt đầu sinh khởi, đánh dấu sự chuyển giao quan trọng của âm – dương. Việc đi ngủ trước giờ tý giúp dương khí sinh phát đầy đủ, nhờ đó sáng dậy tinh thần sảng khoái, đầu óc minh mẫn, sắc mặt hồng hào. Ngược lại, nếu thường xuyên thức khuya, dương khí không được khởi phát đúng thời, lâu dần dễ dẫn đến mệt mỏi kéo dài, tư duy chậm chạp, sắc mặt xanh nhợt, quầng mắt sẫm màu.
Theo sau giờ tý là giờ sửu (1 – 3 giờ sáng), thời điểm kinh can đương lệnh. Những người thường xuyên tỉnh giấc vô cớ trong khoảng thời gian này, theo y học cổ truyền, đa phần liên quan đến tình trạng can hỏa vượng hoặc can khí uất kết. Khi áp lực công việc và căng thẳng tinh thần kéo dài, khí huyết lưu chú đến kinh Can dễ khiến người bệnh tỉnh giấc, khó ngủ lại, kèm theo cảm giác bứt rứt, cáu gắt, lo âu, sắc mặt xanh xám và tinh thần mệt mỏi.
Tiếp theo sau là giờ dần – khoảng thời gian từ 3 – 5 giờ sáng. Trong thời điểm này, phế đảm nhiệm việc tái phân bố khí huyết cho toàn cơ thể, vì vậy phế đặc biệt kỵ bị quấy nhiễu, cần sự phối hợp của cơ thể trong trạng thái ngủ sâu.
“Phế giống như vị tể tướng, trợ giúp tâm điều hòa khí huyết và hoạt động sinh lý toàn thân, vai trò vô cùng quan trọng. Trong khung giờ này nếu không ngủ, phế khí không được nghỉ ngơi đầy đủ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng hỗ trợ tim trong việc lưu thông máu. Còn nếu không đạt được giấc ngủ sâu trong thời điểm này, khí huyết dễ bị phân bố mất cân đối, ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí lâu dài có thể phát sinh nhiều bệnh lý khác nhau”, thạc sĩ – bác sĩ Ngô Thị Tường Vi chia sẻ.
Khung giờ để ngủ trưa tốt cho sức khỏe
Bên cạnh giấc ngủ ban đêm, cổ nhân cũng khuyến nghị tận dụng giờ ngọ (11 – 13 giờ), thời điểm kinh tâm vượng nhất để ngủ trưa ngắn. Chỉ cần nghỉ ngơi khoảng 20-30 phút cũng đủ để dưỡng tâm, dưỡng huyết, giải tỏa áp lực tinh thần và nâng cao hiệu suất làm việc cho buổi chiều và tối.
Mỗi người đều có một “đồng hồ sinh học” riêng và thường cho rằng chỉ cần ăn uống, ngủ nghỉ theo thói quen cá nhân là đủ để duy trì sức khỏe. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như vậy. Lối sống của con người cần phù hợp với quy luật tự nhiên, thuận theo chu trình xuân sinh – hạ trưởng – thu thu – đông tàng.
“Học thuyết ‘Tý – Ngọ lưu chú’ chính là kết tinh trí tuệ của các bậc thánh hiền y học cổ truyền trong việc quan sát và tổng kết quy luật vận hành của con người và vũ trụ. Sống thuận theo ‘Tý – Ngọ lưu chú’ không chỉ là phương pháp dưỡng sinh đơn giản, hiệu quả, mà còn được xem như liều thuốc tự nhiên giúp con người thích ứng và bảo vệ sức khỏe trước những hệ lụy của đời sống hiện đại, giúp sống khỏe, sống thọ hơn”, bác sĩ Tường Vi chia sẻ./.
