Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi là gì?
Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi (World Elder Abuse Awareness Day) là sự kiện quốc tế được tổ chức định kỳ hằng năm vào ngày 15/6. Mục tiêu cốt lõi của ngày này là nhằm nâng cao nhận thức trên phạm vi toàn cầu về vấn đề ngược đãi, lạm dụng và bỏ bê người cao tuổi. Đây là dịp để thế giới xem xét những thách thức, khó khăn cũng như cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi.
Nguồn gốc ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi
Nguồn gốc Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi xuất phát từ đề xuất của Mạng lưới quốc tế về phòng chống ngược đãi người cao tuổi (INPEA) từ năm 2006. Đến năm 2011, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã công nhận đây là ngày của Liên Hợp Quốc trong nghị quyết A/RES/66/127. Việc Liên Hợp Quốc công nhận ngày này khẳng định rằng ngược đãi người cao tuổi là một vấn đề mang tính toàn cầu, đòi hỏi sự phối hợp hành động của tất cả các chính phủ và tổ chức xã hội.
Ý nghĩa của Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi
Ngày 15/6 đóng vai trò như cột mốc để các chính phủ, tổ chức xã hội và cá nhân cùng nhau thực hiện các mục tiêu:
- Nâng cao nhận thức của xã hội về vấn đề ngược đãi người cao tuổi.
- Đẩy mạnh việc phát triển, bảo vệ quyền của người cao tuổi.
- Khuyến khích cộng đồng cùng hành động để chống lại vấn đề ngược đãi, lạm dụng người cao tuổi.
- Tăng cường các chương trình, chính sách để bảo vệ người cao tuổi.
Chủ đề Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về ngược đãi người cao tuổi
Mỗi năm, Liên Hợp Quốc sẽ đưa ra 1 chủ đề cụ thể về các khía cạnh, vấn đề cần được chú ý và giải quyết để bảo vệ người cao tuổi. Chủ đề năm 2026 là “Vượt lên trên nhận thức: Biến công tác phòng ngừa ngược đãi người cao tuổi thành hành động hiệu quả”. Chủ đề năm 2026 kêu gọi chuyển từ việc nâng cao nhận thức sang xây dựng các hệ thống bảo vệ và hỗ trợ thực tế hơn nhằm:
- Ngăn ngừa ngược đãi người cao tuổi trước khi xảy ra.
- Phát hiện sớm và can thiệp hiệu quả các trường hợp bị bạo hành, lạm dụng hoặc bỏ mặc.
- Tăng cường phối hợp giữa các chính sách về người cao tuổi và người khuyết tật.
- Bảo đảm quyền, phẩm giá, sự độc lập và an toàn của người cao tuổi.
Ngoài ra, một số chủ đề của các năm trước gồm:
- 2025: Addressing Abuse of Older Adults in Long-Term Care Facilities: Through Data and Action (Giải quyết tình trạng ngược đãi người cao tuổi tại các cơ sở chăm sóc dài hạn thông qua dữ liệu và hành động).
- 2024: Spotlight on Older Persons in Emergencies (Tập trung vào người cao tuổi trong các tình huống khẩn cấp).
- 2023: Closing the Circle: Addressing Gender-Based Violence in Older Age – Policy, Law and Evidence-based Responses (Khép kín vòng tròn: Giải quyết bạo lực trên cơ sở giới ở tuổi già thông qua chính sách, pháp luật và các giải pháp dựa trên bằng chứng).
Thực trạng lạm dụng người cao tuổi hiện nay
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1 trên 6 người từ 60 tuổi trở lên từng trải qua ít nhất một hình thức ngược đãi trong cộng đồng trong vòng 12 tháng gần nhất. Tình trạng này được dự báo sẽ gia tăng khi số lượng người cao tuổi trên thế giới ngày càng tăng. (1)
Tỷ lệ ngược đãi người cao tuổi rất cao tại các cơ sở như viện dưỡng lão và các trung tâm chăm sóc dài hạn, với 2/3 nhân viên báo cáo rằng họ đã từng có hành vi ngược đãi trong năm qua. Tại Việt Nam, những vấn đề như lạm dụng, ngược đãi người cao tuổi, bạo lực gia đình hay sự phân biệt đối xử theo tuổi tác vẫn còn tồn tại và thường bị coi là vấn đề riêng tư, khó báo cáo.
Các hình thức ngược đãi và lạm dụng người cao tuổi
Ngược đãi, lạm dụng người cao tuổi gồm tất cả những hành vi gây tổn thương thể chất, tinh thần, tài chính hay bỏ bê người cao tuổi. Tại Điều 9, Luật Người cao tuổi 2009 có quy định những hành vi không được thực hiện với người cao tuổi như sau:
- Lăng mạ, ngược đãi, xúc phạm, hành hạ, phân biệt đối xử đối với người cao tuổi.
- Xâm phạm, cản trở người cao tuổi thực hiện quyền về hôn nhân, quyền về sở hữu tài sản và các quyền hợp pháp khác.
- Không thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng người cao tuổi.
- Lợi dụng việc chăm sóc, phụng dưỡng người cao tuổi để vụ lợi.
- Ép buộc người cao tuổi lao động hoặc làm những việc trái với quy định của pháp luật.
- Ép buộc, kích động, xúi giục, giúp người khác thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đối với người cao tuổi.
- Trả thù, đe dọa người giúp đỡ người cao tuổi, người phát hiện, báo tin ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật đối với người cao tuổi.
Cách phòng chống và xử lý khi phát hiện bạo hành người cao tuổi
Để ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi ngược đãi, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả cộng đồng. Một số cách phòng chống bạo hành người cao tuổi gồm:
- Dành thời gian quan tâm người cao tuổi: Thường xuyên gọi điện, thăm hỏi, trò chuyện để phát hiện sớm những bất thường trong tâm lý và cuộc sống của họ.
- Khuyến khích người cao tuổi duy trì các mối quan hệ xã hội: Tham gia câu lạc bộ, hội người cao tuổi hoặc các hoạt động cộng đồng để tránh cô lập.
- Tôn trọng quyền quyết định của người cao tuổi: Không áp đặt, không tự ý quản lý tiền bạc hoặc tài sản của họ khi chưa được đồng ý.
- Giảm áp lực cho người chăm sóc: Các thành viên trong gia đình nên chia sẻ trách nhiệm chăm sóc để hạn chế căng thẳng, mâu thuẫn.
Ngoài ra, khi phát hiện người cao tuổi bị bạo hành, nên có những phương pháp xử lý, bảo vệ phù hợp như:
- Lắng nghe và động viên người cao tuổi: Bình tĩnh hỏi han, không trách móc hay ép họ kể lại sự việc.
- Đảm bảo an toàn trước mắt: Nếu có nguy cơ tiếp tục bị bạo hành, hãy đưa người cao tuổi đến nơi an toàn như nhà người thân hoặc cơ sở y tế.
- Lưu lại bằng chứng: Ghi nhận hình ảnh thương tích, tin nhắn đe dọa hoặc lời khai của người liên quan.
- Thông báo cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng để được can thiệp kịp thời. Hành vi bạo hành có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm.
- Đưa nạn nhân đi khám sức khỏe để điều trị và có hồ sơ y tế làm căn cứ bảo vệ quyền lợi nếu cần.
