Tại Tây Ninh, có một nơi lặng lẽ gìn giữ mạch nguồn thiêng liêng ấy – Báo Quốc Từ, ngôi đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương tọa lạc phường Long Hoa. Ngay từ tên gọi, ý nghĩa đã được gửi gắm rõ ràng: “Báo” là đền đáp, “Quốc” là đất nước, “Từ” là đền thờ. Ba chữ giản dị hàm chứa trọn vẹn đạo lý làm người: biết ơn tiền nhân, hướng về Tổ quốc.
Báo Quốc Từ được khởi công xây dựng theo tâm nguyện của Đức Hộ pháp Phạm Công Tắc – một trong những vị sáng lập đạo Cao Đài và khánh thành vào ngày 01/10/1955 (nhằm ngày 16 tháng 8 năm Ất Mùi).
Nằm giữa con đường Hùng Vương – trục đường nối liền Tòa thánh Tây Ninh với chợ Long Hoa sầm uất, Báo Quốc Từ như “trái tim” được đặt ở giữa, hai bên là đường cho người, xe qua lại. Báo Quốc Từ là một đền thờ với kiến trúc lục giác, chiều cao 9 mét, mỗi cạnh chân dài 5,4 mét. Toàn bộ khu đền thờ được bao bọc bởi hàng rào sắt, mỗi cạnh dài 12 mét, tạo nên một không gian riêng biệt nhưng không tách rời xung quanh.
Diện tích của ngôi đền chỉ khoảng 75m2, được thiết kế hài hòa về màu sắc lẫn kết cấu với 3 tầng mái lợp ngói lưu ly âm dương đỏ tươi điểm phần mái cong bằng hoa văn uốn lượn như rồng bay; 5 bậc thang dẫn lên chính điện; hành lang nhỏ bao quanh và vòm cong giữa các cột hành lang được trang trí tỉ mỉ. 4 bức tường lục giác được thiết kế chữ “Thọ” vừa mang tính trang trí vừa là cửa sổ, lấy ánh sáng và không khí tạo sự thông thoáng cho đền thờ.
Cửa chính của Báo Quốc Từ hướng Nam, nhìn về chợ Long Hoa. Cửa sau quay về hướng Bắc, bước vào là nơi đặt bàn thờ “Tổ quốc ghi công”. Cả hai cổng Bắc và Nam đều có đôi câu đối:
Bảo thủ cơ đồ anh hùng dương khí phách
Hộ trì quốc vận chí sĩ hiển uy linh.
(nghĩa là Giang sơn bền vững nhờ khí phách anh hùng tỏa sáng; Vận nước trường tồn bởi chí sĩ hộ trì, uy linh hiển hách).
Bên trong đền, bàn thờ chính viết 5 chữ Hán nhũ vàng “Hùng Vương Quân chi Tổ”, khẳng định vị trí Quốc Tổ Hùng Vương trong tâm thức dân tộc. Hai bên là dòng chữ Hán “Cứu quốc công thần/ Chiến sĩ trận vong”, như một lời tưởng niệm những người đã dâng hiến cuộc đời cho non sông, đất nước. Và hai bàn thờ tả ban, hữu ban nhỏ nhắn nhưng gọn gàng, bày đủ hoa trái tươi thơm.
Đặc biệt, giữa bàn thờ còn có bài vị và ảnh thờ của 3 vị vua yêu nước: Hàm Nghi, Thành Thái và Duy Tân. Sự hiện diện của các vị vua này thể hiện tinh thần yêu nước xuyên suốt các thời kỳ, góp phần làm sâu sắc thêm ý nghĩa lịch sử của Báo Quốc Từ – nơi hội tụ ký ức và lòng biết ơn đối với tiền nhân.
Trải qua hơn 70 năm xây dựng, Báo Quốc Từ vẫn luôn được Họ đạo địa phương chăm sóc, hương khói mỗi ngày. Việc sơn mới để tạo vẻ mỹ quan cho Báo Quốc Từ được thường xuyên thực hiện. Suốt từ khi xây dựng đến nay, kiến trúc cũng như việc bài trí bên trong ngôi thờ không có sự thay đổi lớn. Báo Quốc Từ được trùng tu 1 lần vào tháng 12/1996 và đến năm 2006 được tu bổ, nâng cấp thêm lần nữa.
Ông Nguyễn Văn Bền – Thư ký Họ đạo Liên khu phố 4 (phường Long Hoa), cho biết, năm 2006, Báo Quốc Từ được nâng cấp phần nền móng lên cao. Theo tài liệu lưu trữ, tại cuộc họp ngày 26/10/2005, Hội đồng Chưởng quản, Hội thánh Cao Đài Tòa thánh Tây Ninh đã thống nhất giao Ban Cai quản Họ đạo liên xã thị trấn Hòa Thành – Long Thành Bắc (hiện nay là Họ đạo liên khu phố 4) hợp đồng cùng Công ty Xây dựng Nguyễn Cẩm Lũy nâng đà móng ngôi Báo Quốc Từ lên 1,5m.
Tháng 01/2006, Sở Giao thông Vận tải tỉnh Tây Ninh (cũ) đồng ý việc sửa chữa, nâng nền công trình Báo Quốc Từ lên 1,5m để bảo đảm mỹ quan, tránh tình trạng ngập úng nước do nâng cấp nền mặt Đường tỉnh 797. Công trình được khởi công nâng cấp vào ngày 08/4/2006 và hoàn thành vào ngày 13/5/2006.
Dưới bàn tay của “thần đèn” Cẩm Lũy, ngôi đền đã được nâng lên 1,5m mà vẫn bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc. Đồng thời, hệ thống đà kiềng và bê tông cốt thép cũng được gia cường kiên cố, bảo đảm sự vững chãi bền lâu cho công trình sau khi di dời.
Hằng năm, vào ngày mùng 10/3 (Âm lịch), nơi đây diễn ra lễ Giỗ Tổ Hùng Vương do họ đạo địa phương tổ chức theo ủy quyền của Hội thánh Cao Đài Tòa thánh Tây Ninh. Đây là một trong những sự kiện quan trọng, thu hút đông đảo đồng đạo Cao Đài và người dân tham dự. Trong không khí trang nghiêm, các nghi thức dâng hương, dâng hoa được thực hiện với tất cả sự thành kính. Những làn khói hương lan tỏa như nối liền hiện tại với quá khứ, gợi nhớ về công lao dựng nước của các vua Hùng và sự hy sinh của biết bao thế hệ cha anh. Không gian ấy khiến mỗi người tham dự đều lắng lại, tự nhắc mình về trách nhiệm gìn giữ và tiếp nối truyền thống.
Bên cạnh phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc như múa lân, múa trống Chhay-dăm… góp phần làm cho ngày Giỗ Tổ thêm sinh động, gần gũi. Sự đan xen giữa yếu tố tâm linh và sinh hoạt văn hóa cộng đồng đã tạo nên một không khí hài hòa, vừa trang nghiêm, vừa ấm áp.
Một nét đẹp ngày Giỗ Tổ tại Báo Quốc Từ là bữa tiệc chay do Ban Cai quản Họ đạo liên khu phố 4 tổ chức nấu đãi đồng đạo, người dân. Từ 6 giờ sáng, khoảng 300 mâm chay được bày sẵn, khi mọi người đến lễ bái có thể dùng tiệc rồi về. Đó là dịp để mọi người quây quần, gắn kết, cùng nhau gìn giữ những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.
Giữa dòng người ngược xuôi, Báo Quốc Từ lặng lẽ hiện diện như một lời nhắc nhớ thầm lặng. Mỗi lần đi ngang qua ngôi đền là một lần mọi người nhớ về nguồn cội, nhớ về những người đã ngã xuống cho quê hương, Tổ quốc. Từ đây, hành trình 4.000 năm dựng nước và giữ nước không còn là những trang sử mà trở thành dòng chảy sống động, khơi dậy lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong mỗi người hôm nay./.
