Những ngày đầu năm mới, mọi người thường đi chùa cầu an và tìm đến sự thư thái cho tâm hồn dù người đó có hay không theo đạo Phật. Đến chùa để hướng về đức Phật, gửi gắm những mong ước khỏe mạnh, an vui, hạnh phúc và mọi sự đều tốt đẹp, như ý cho gia đình, những người thân yêu thương bên cạnh và cả cộng đồng.
Những nguyện cầu rất đỗi bình thường ấy trước đức Phật sẽ là niềm tin để họ vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Qua đó, đã dần tạo nên nét đẹp truyền thống từ lâu đời của cư dân Tây Ninh và cả Nam Bộ.
Sau khi cúng giao thừa tại nhà, người dân thường đến chùa lễ Phật, cầu an. Thầy trụ trì đại diện cho chùa chúc tết, trao lộc đến các tín đồ phật tử, sau đó tiến hành tụng khai kinh Dược Sư. Từ đêm giao thừa cho đến hết tháng Giêng, các chùa thường trì tụng kinh Dược Sư – một trong những bộ kinh cầu an theo quan niệm dân gian.
Dưới một số mái chùa xưa, Phật giáo tiếp nhận việc cúng sao hội để cầu an, từ hình thức của đạo giáo và dân gian các vị tăng, ni có sự chuyển đổi trong cách cúng để phù hợp với tinh thần nhà Phật. Thượng Nguơn là 1 trong 3 ngày rằm (ngày 15) lớn trong năm tính theo nông lịch.
Trong quan niệm dân gian, đây là thánh đản của vị thần chủ quản Thiên giới là “Thiên Quan”, có khả năng ban phước cho mọi người nên còn được gọi là “Thiên Quan Tứ Phước Đại Đế”. Vào ngày này ở các đình, chùa, miếu, hội quán, thánh thất, tư gia… đều có cúng.
Với Phật giáo, chư tổ chọn ngày này để cầu an cho bá tánh nhằm hướng mọi người đến chùa, gợi sự cảm mến Phật pháp trong đại chúng để hoằng hóa đạo mầu. Nghi thức diễn ra vào giờ Ngọ, thầy cả và đại chúng thực hiện nghi thức cúng Ngọ (dâng cơm cúng Phật) ở chính điện; thầy cả xướng sớ cúng Phật, tuyên sớ, trong sớ văn có đoạn “…cúng dường thu thiên Thượng Nguơn Thiên Quan Tứ Phước tu hương thiết cúng phúng kinh kỳ an nghinh tường tập phước… Phục nguyện gia gia tăng ngũ phước, xứ xứ tấn tam đa, kỳ phước hương thôn vật phụ dân an, phổ nguyện thập phương bổn đạo hiện tiền phước thọ tăng long, quá vãng đồng đăng giác ngạn…”; những người ghi danh cầu an đội sớ, khi nghe đọc đến tên thì bước lên lạy Phật rồi lui ra; hồi hướng; phục nguyện và tự quy y Tam bảo.
Từ nghi thức này còn có thể nhận định trời cùng với đất, nước là 3 thực thể tự nhiên có tính thiêng cao nhất, nhiều tượng trưng tôn giáo, có ảnh hưởng lớn tới sự hình thành ý thức và nhận thức của con người trong cách ứng xử với thế giới tự nhiên.
Từ sáng ngày cuối tháng Chạp, các chùa thắp đèn Dược Sư với 49 ngọn đèn dầu được thắp sáng trong suốt tháng Giêng, từ lúc này, mọi người mang dầu đến chùa dâng cúng để thắp đèn, đây cũng là một trong những cách cúng dường tạo nên phước báu thù thắng, cũng là cách cầu an trong quan niệm của dân gian.
Dịp này, nhiều chùa ở Tây Ninh tổ chức pháp hội Dược Sư hay còn gọi là trai đàn Thất Châu hoàn kinh Dược Sư, thì duy trì thắp đèn và trì kinh Dược Sư đến 49 ngày. Pháp hội cầu an có ý nghĩa trước chữa lành thân bệnh rồi đến chữa lành tâm bệnh và hướng mọi người đến với Phật pháp, đây cũng là hạnh nguyện của đức Phật Dược Sư.
Trong lễ kỳ yên ở đình làng hay lễ cầu an ở miếu vùng Tây Ninh, có một phần ban Hội đình (miếu) thỉnh chư tăng, ni ở các chùa tại địa phương đến thực hiện nghi thức cầu an cho bá tánh. Nghi thức cúng ở đình, miếu hòa chung lời tán tụng của chư tăng còn có nhạc lễ góp phần cho lễ cúng thêm trang trọng, với âm điệu du dương, trầm bổng khiến cho lời kinh, câu kệ dễ đi vào lòng người.
Nội dung của nghi thức cúng cầu an ở đình, chùa miếu hay tư gia cũng tương tự nhau. Nghi thức Khai kinh; tán bài Dương chi; tụng chú Đại Bi; thầy cả xướng sớ, tuyên sớ, trong các sớ cầu an thường có “… Phục nguyện gia môn khương thái vĩnh vô phiền não chi xâm, tứ tự điều hòa thường hữu thanh minh chi phước…” hay sớ cầu an ở các chùa vùng Tây Ninh có “… Phục nguyện xuân đa kiết khánh, hạ bảo bình an, thu tống tam tai, đông nghinh bá phước…”, đặc biệt trong sớ văn cầu an ở Tây Ninh còn có “Nam mô Linh Sơn Thánh Mẫu Bồ tát chứng minh tọa hạ” trong đó Linh Sơn Thánh Mẫu là vị phúc thần cai quản đất đai, xứ sở và bảo hộ cho cư dân trong quan niệm của dân gian của cư dân Tây Ninh và cả Nam Bộ đã được chư tổ tiếp nhận và tôn phong là Bồ tát để trở thành vị hộ pháp trong các chùa Phật giáo, đây cũng là một nét đặc trưng riêng trong nghi lễ Phật giáo ở địa phương; đại chúng tụng kinh Phổ Môn hoặc kinh Dược Sư; phục nguyện; hồi hướng.
Trong dân gian có câu: Dù ai buôn bán bộn bề/ Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu. Lệ Làm Chay là lễ hội tín ngưỡng văn hóa dân gian độc đáo xuất phát từ Phật giáo, mang tính chất tổng hòa các thiết chế tín ngưỡng như đình Dương Xuân Hội, miễu Điền, chùa Linh Phước, chùa Ông, thánh thất Phương Quế Ngọc Đài. Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày 14-16 tháng Giêng tại xã Tầm Vu, tỉnh Tây Ninh.
Trong lệ Làm Chay có nhiều nghi thức Phật giáo cổ truyền như: thỉnh Tiêu Diện đại sĩ; thỉnh Phật, thỉnh kinh; khai kinh huân đàn; đề phan liệt sĩ; thỉnh Tiêu Diện đại sĩ lên giàn; chiêu u minh đường bộ; chiêu u minh đường sông; xe hoa thỉnh kinh, đánh động, thỉnh thầy; đăng đàn chẩn tế, xô giàn và hóa tượng Tiêu Diện đại sĩ.
Trong quan niệm của Phật giáo “âm siêu dương thới” tức người mất được siêu thoát thì người sống được bình an, yên vui, qua đó, lệ Làm Chay được tổ chức vào trung tuần tháng Giêng với việc cầu siêu cho âm linh, chiến sĩ được siêu sanh về miền cực lạc, tưởng nhớ công ơn các bậc tiền nhân mở cõi, cũng mang ý nghĩa cầu an cho cư dân địa phương có một năm mới thuận lợi và an cư lạc nghiệp.
Phật giáo Tây Ninh từ xưa đến nay thường gắn bó với đại chúng qua loại hình ứng phú đạo tràng. Bởi trong ứng phú đạo tràng từng lời, từng câu, từng chữ nói ra đều mang ý nghĩa giải thoát. Nên các vị sư đã dùng ứng phú đạo tràng làm phương tiện để chia sẻ những vui, buồn cùng bá tánh và hoằng truyền Phật pháp. Cầu an đầu năm trong Phật giáo ở Tây Ninh với mục đích chính là hướng niềm tin của con người vào những điều tốt đẹp, nhắc nhở và trợ giúp tinh thần cho mọi người trong cuộc sống hiện tại, tránh làm những điều xấu, an tâm vào sự gia hộ độ trì của mười phương chư Phật để vượt qua những chướng duyên, những khó khăn, bệnh tật,… mà chuyên tâm làm ăn tấn tới và đạt được cuộc sống an vui, hạnh phúc./.
