Vị tướng chỉ huy nhiều ca ghép tạng đặc biệt trong lịch sử y học Việt Nam
Nhắc đến GS.TSKH, Thầy thuốc nhân dân, Thiếu tướng Anh hùng LLVTND Lê Thế Trung (SN 1928-2018), nhiều người nhớ đến một nhà khoa học đầu ngành của Việt Nam về y học điều trị bỏng, ghép tạng và y học thảm họa.
Ông là người đầu tiên xây dựng chuyên ngành bỏng Việt Nam và khởi xướng xây dựng Viện Bỏng Quốc gia (Bệnh viện Bỏng Lê Hữu Trác), cũng là người trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện các ca ghép thận và ghép gan đầu tiên ở nước ta. GS Lê Thế Trung cũng là người đặt nền móng cho chuyên ngành y học thảm họa ở Việt Nam.
Trong tâm trí nhiều bệnh nhân, học trò và đồng nghiệp, GS Lê Thế Trung gắn liền với hình ảnh một người thầy thuốc, thầy giáo, một nhà khoa học tâm huyết, tận tụy, hết lòng phục vụ bộ đội và nhân dân.
Kể về người cha, người thầy đáng kính của mình, Thiếu tướng, GS.TS Lê Trung Hải, nguyên Phó Cục trưởng Quân y (Bộ Quốc phòng), con trai cả GS.TSKH Lê Thế Trung bồi hồi xúc động. Thiếu tướng Lê Trung Hải tâm sự, cha mình vốn xuất thân từ công nhân ngành in, trước hoàn cảnh đất nước chiến tranh, cậu học trò yêu nước Lê Thế Trung đã gia nhập Vệ quốc đoàn, theo học khóa 1 y tá Vệ quốc đoàn, sau đó theo học lớp y sĩ khóa 1 của Trường Quân y sĩ Việt Nam, Liên khu Việt Bắc.
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch lớn, trưởng thành qua nhiều cương vị khác nhau. Ở mặt trận Ðiện Biên Phủ thiếu thốn đủ bề, ông cùng đồng đội sử dụng các thanh tre, gáo dừa, mảnh bầu khô để làm dụng cụ cầm máu. Nước đun sôi, tự pha chế làm dịch truyền. Ánh sáng phục vụ các ca phẫu thuật thương binh là những chiếc đèn pin, đèn dầu…
Trước sự hy sinh, mất mát lớn lao của bộ đội, thương bệnh binh, GS Lê Thế Trung luôn trăn trở làm thế nào góp sức mình giúp bộ đội có sức khỏe tốt nhất, thương bệnh binh được điều trị nhanh khỏi bệnh, hạn chế thấp nhất tỷ lệ thương vong. Ông đi sâu nghiên cứu những vấn đề lớn về ngoại khoa dã chiến, đem lại nhiều thành công trong xử trí vết thương chiến tranh, nhất là vết thương do bỏng. Với biệt tài chữa vết thương do bỏng, ông còn được mệnh danh là “phù thủy” chữa bỏng.
Năm 1972, khi được cử làm luận án phó tiến sĩ y học tại Liên Bang Nga (Liên Xô cũ), GS.TSKH Lê Thế Trung đã chọn nghiên cứu đề tài “Nhiễm khuẩn mủ xanh trong bỏng”. Trở về nước ông cùng các đồng nghiệp xây dựng Trường Đại học Quân y (nay là Học viện Quân y) và bệnh viện thực hành Bệnh viện 103, đặc biệt là chuyên ngành bỏng mà ông đã gắn bó suốt cả cuộc đời.
Năm 1981, ông được phong hàm Phó Giáo sư; năm 1982, ông được phong hàm Giáo sư; năm 1986, ông bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ khoa học tại Học viện Quân y Kyrov (Liên bang Nga). Năm 1988, trên cương vị Giám đốc Học viện Quân y, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.
Bên cạnh nghiên cứu và điều trị bỏng hàng đầu Việt Nam, Thiếu tướng, GS.TSKH Lê Thế Trung cũng là một trong những chuyên gia hàng đầu về ghép tạng ở Việt Nam.
Trên cương vị Giám đốc Học viện Quân y, ông sớm nghiên cứu, khởi xướng việc ghép thận. Năm 1992, Học viện Quân y (cụ thể là Bệnh viện Quân y 103) đã tổ chức thành công ca ghép thận đầu tiên tại Việt Nam, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử cho ngành ghép tạng nước nhà, với sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài, mở đường cho nhiều ca ghép tạng phức tạp khác sau này. GS.TSKH Lê Thế Trung đóng vai trò như một tổng chỉ huy.
Đến năm 2004, khi đang là đồng Chủ tịch Hội đồng chuyên môn ghép tạng Việt Nam, GS.TSKH Lê Thế Trung cùng các đồng nghiệp tiếp tục tổ chức thành công ca ghép gan đầu tiên tại Việt Nam cho bé gái 9 tuổi từ nguồn hiến là cha ruột của mình. Đến nay, việc ghép tạng đã được nhân rộng ra ở nhiều bệnh viện trong cả nước, với những thể loại phức tạp hơn như: ghép cùng lúc tim – phổi, ghép tim, ghép phổi, ghép đa tạng…
Con cháu tiếp nối truyền thống cha ông
Tiếp nối truyền thống gia đình, Thiếu tướng, GS.TS Lê Trung Hải, con trai cả của GS.TSKH Lê Thế Trung cũng là một trong những chuyên gia hàng đầu về ghép tạng ở nước ta hiện nay.
Thiếu tướng, GS.TS, Nhà giáo Ưu tú, Bác sĩ cao cấp Lê Trung Hải là nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, nguyên Phó cục trưởng Cục Quân y (Tổng cục Hậu cần).
Là nhà quản lý, thầy giáo, nhà nghiên cứu khoa học… suốt quá trình công tác, GS Lê Trung Hải luôn miệt mài học tập, nghiên cứu, cống hiến, nhất là trong lĩnh vực ghép tạng. Ông trở thành một trong những chuyên gia ghép tạng hàng đầu của Việt Nam, góp phần mang lại sự sống cho nhiều bệnh nhân nặng. Hiện nay, dù đã nghỉ hưu khá lâu, ông vẫn tích cực nghiên cứu, giảng dạy, được tín nhiệm giao trọng trách Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam và Chủ tịch Phân hội Phẫu thuật Gan mật tụy Việt Nam.
Vợ Thiếu tướng Lê Trung Hải là Đại tá, PGS.TS, Thầy thuốc Ưu tú Phan Việt Nga, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Thần kinh, Bệnh viện Quân y 103, nay đang giữ cương vị Chủ tịch Hội Chống động kinh Việt Nam.
Một trong những người từng được ông ghép thận năm 1993, là bệnh nhân Lê Thanh Nghiêm, SN 1960, nguyên Bí thư Thị ủy Đông Hòa (Phú Yên cũ). Theo lời kể của ông Nghiêm, cuối năm 1992, trong lần đi khám, ông chết lặng khi các bác sĩ chẩn đoán bị suy thận giai đoạn cuối. Năm 1993, ông Nghiêm được các GS: Tôn Thất Bách, Lê Thế Trung, Lê Trung Hải cùng các chuyên gia đầu ngành ghép tạng tiến hành mổ, ghép thành công.
Sau ca ghép này, GS.TSKH Lê Thế Trung và GS.TS Lê Trung Hải còn thực hiện thành công rất nhiều ca ghép tạng khác, mang lại hạnh phúc cho nhiều gia đình. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc ấy, năm 2005, lần đầu tiên trong danh sách đồng tác giả đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ dành cho Cụm công trình ghép tạng có tên hai cha con: GS.TSKH Lê Thế Trung và con trai – GS.TS Lê Trung Hải.
Khi được cử giữ chức Trưởng ban Ung thư Lực lượng vũ trang, GS Lê Trung Hải đã cùng các đồng nghiệp phát huy nguồn lực, thế mạnh về trang thiết bị, nhân lực, tập trung phát triển kỹ thuật hiện đại, chuyên sâu, phối hợp với các cơ sở y tế, các hội chuyên ngành và nhà khoa học quốc tế hỗ trợ, giúp nhiều bệnh viện của Quân đội, Công an triển khai mới các khoa ung bướu. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết tuyến, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, điều trị đa mô thức và phòng, chống ung thư; xây dựng mạng lưới phòng, chống ung thư trong LLVT, nâng cao chất lượng công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ, người lao động…
Năm 2010, người con trai út của GS.TSKH Lê Thế Trung là Đại tá, Thạc sĩ Lê Trung Thắng, Phó trưởng phòng Khoa học Quân sự kiêm Trưởng ban Công nghệ thông tin Học viện Quân y cũng vinh dự được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ, với vai trò đồng tác giả Cụm công trình Kết hợp Quân dân y. Đây là điều hy hữu và đặc biệt khi có 3 cha con trong một gia đình cùng nhận được giải thưởng cao quý này.
Hiện tại đại gia đình Thiếu tướng GS.TSKH Lê Thế Trung, từ ông bà, bố mẹ, gia đình thông gia, các con, cháu, dâu rể có tới gần 20 người đã và đang công tác, cống hiến trong LLVT nói chung, ngành y nói riêng.
